Een Griekse exit? Een scenario
BARRY VAN DER LAAN | DONDERDAG 10 MEI 2012, 12:51 uur | 1651 keer gelezen |
Griekenland verkeert in een politieke en organisatorische chaos nadat de traditionele en pro-Europese partijen de wacht werd aangezegd. De Grieken zijn de bezuinigingen beu en dat laten ze duidelijk merken.
Op het eerste gezicht lijkt dit zeker geen koopsignaal voor de Euro. Toch zien we beleggers niet massaal uitstappen. Weliswaar belandde de euro op de laagste stand in drie maanden na de Griekse en Franse verkiezingsuitslagen, maar de munt wist de verliezen te beperken. De situatie is vreemd – zie het commentaar van onder meer Citi dat de kans dat de Grieken de euro zullen verlaten tussen de 50 procent en 75 procent ligt. Een vertrek van de Grieken uit “Euroland” zal de euro op termijn sterker maken, zo is blijkbaar de gedachte van beleggers nu. Het zou zomaar kunnen: een toekomst voor de eurozone met alleen landen die een gedisciplineerd financieel en fiscaal beleid voorstaan. Dat zijn de landen die Duitsland volgen en daar reken ik Nederland ook bij. En om eerlijk te zijn... is dat zo slecht?Geen paniek
De markt lijkt te berusten in een Griekse exit. Ja, er is onzekerheid en daar houden beleggers niet van, vandaar ook de wat lagere beurskoersen. Maar er is geen sprake van paniek. De markt negeert de situatie in de wat kleinere en minder belangrijke landen en concentreert zich op het grotere geheel. Voor beleggers is een van de belangrijkste stelregels: "de markt heeft altijd gelijk”.
En nu? Ik kan niet voorspellen wat een nieuwe Griekse regering gaat doen, maar met de uitkomst van de Griekse verkiezingen zal het zeer moeilijk worden een levensvatbare enigszins pro-Europese coalitie te vormen die de deal van Griekenland met de Europese Commissie, de ECB en het IMF (de trojka) succesvol ten uitvoer kan brengen. Duitsland zal niet akkoord gaan met nieuwe eisen van Griekenland; Griekenland kan zijn steun verliezen en dan zal Duitsland wel meewerken om de overgang naar wat ik maar even een nieuwe drachme zal noemen zo soepel mogelijk te laten verlopen. Het is een beetje een open deur, maar de beste manier om een keten te versterken is het verwijderen van de zwakste schakel.
Ruilsystemen
Dus komen we dan in de volgende fase. Als de trojka stopt met haar steun en de Europese reddingsoperatie tot een halt komt dan zal er een enorme uittocht van geld op gang komen in Griekenland. De Griekse banken komen dan heel diep in de problemen en zonder de steun zal het geld ergens in juni of juli op zijn, En dan? Er zijn vele scenario’s mogelijk. Maar de mens is creatief. Nu al zien we dat de Grieken overstappen op alternatieve betaalmethoden. Er zijn ruilsystemen ontstaan en nieuwe online ruilhandeltjes schieten als paddenstoelen uit de grond. Leuk detail is dat dit mogelijk is geworden dankzij Nederlandse open source software.
Een voorbeeld: in de Griekse stad Volos betalen steeds meer mensen met de Lokale Alternatieve Eenheid, die in het Grieks “Tems” wordt genoemd. Het is een soort ruilhandel waarmee je Tems kunt verdienen en uitgeven. Mensen kunnen Tems verdienen met klusjes of door dingen te verkopen en ze kunnen het weer besteden aan andere producten en diensten. Er zijn al een stuk of wat van dit soort ruilsystemen in Griekenland gestart. Als er nu al ruilhandel is, is het dan ondenkbaar dat er in Griekenland spontaan een soort tweede lokale munteenheid naast de euro ontstaat?
Het Griekse parlement heeft kortgeleden een wet aangenomen die “alternatieve vormen van ondernemerschap en lokale ontwikkeling stimuleert”. Ook ruilnetwerken zoals die in Volos profiteren hiervan, ondermeer met belastingvoordelen.
Argentinië
De situatie wordt ook al vergeleken met wat er ongeveer tien jaar geleden in Argentinië speelde. Argentinië had in de jaren ’90 een staatsschuld opgebouwd van meer dan 130 miljard dollar. In een ultieme poging de Inflatie onder controle te houden werd de munt één op één aan de Amerikaanse dollar had gekoppeld. Dat ging helemaal fout. Feitelijk had het land de Amerikaanse dollar als nationale munt ingevoerd. Te vergelijken met Europa nu waar we met zijn allen onze eigen munt hebben ingeruild voor een “buitenlandse” munt: de euro. Inderdaad werd door de dollarkoppeling de inflatie in Argentinië veel lager, maar de keerzijde van de medaille was dat het land zijn concurrentiepositie volledig verspeelde. Argentijnse producten werden veel te duur.
Ook in Griekenland veroorzaakte de combinatie van een sterke munt enerzijds en een zwakke economie een zeer diepe crisis die het land fataal dreigt te worden. Nog een overeenkomst: ook in Argentinië ontstond er toentertijd ruilhandel nadat banken de rekeningen hadden geblokkeerd. Om de economie niet helemaal te laten vastlopen werd er zelfs een tweede alternatieve betaalmethode gebruikt: de zogenaamde patacones.
Verbetering
In 2002 begon de situatie in Argentinië alweer te verbeteren, doordat de zware last van de dollarkoers niet meer om de schouders hing. De economie groeide sterk door de verbeterde concurrentiepositie en meer fiscale inkomsten. Uiteindelijk is 75 procent van de schuld nooit terugbetaald, en het bankwezen in Argentinië is een duidelijk slachtoffer van de gebeurtenissen. Normaal gesproken is het totaal van alle tegoeden bij banken ongeveer gelijk aan het BBP. In Argentinië is dat maar tien procent, een teken dat de Argentijnen de banken nog steeds niet vertrouwen met hun geld. Aan de andere kant is het land zelf er beter van geworden. Inmiddels gaat het Argentinië economisch voor de wind.
De veerkracht van Argentinië is één van de vele denkbare scenario’s voor hoe het Griekenland zou kunnen vergaan. Niemand weet precies hoe Euroland er in 2022 zal uitzien. Misschien wordt de exit van Griekenland geen exit van vandaag op morgen, waarbij alle euro’s ineens drachmes worden. Misschien gaat het wel geleidelijker. En wat u er ook van mag vinden; het houdt de boel in ieder geval wel spannend.
